Deel twee van een inleiding voor de Kenniskamer Privacy van BZK/Rathenau op 17 december 2009.
Nog altijd kom je in discussies over persoonsgegevens naast de Grote Broer beelden het argument tegen dat je een bevolkingsadministratie moet opzetten vanuit de gedachte dat een overheid of een bezetter, een Boze Broer haar ten nadele van jou zou kunnen gebruiken.
Die angst leek een beetje weggeëbd, maar ik kom haar weer verrassend vaak tegen sinds er weer politici zijn die de indruk wekken beleid te willen loslaten op bepaalde groepen uit de bevolking met bepaalde kenmerken. Dat kan “goed” bedoeld zijn (bijvoorbeeld burgers wijzen op rechten die ze nog kunnen laten gelden zonder het te beseffen) maar natuurlijk ook “kwaad”. Daarbij is goed en kwaad natuurlijk ook nog tijdsgebonden zodat het op zich goed zou zijn als je een bevolkingsadministratie persoonsONgebonden op zou kunnen zetten.Met een “digitaal kluisje” kan dat, maar daarover later.
WO 2.0
Ik grijp terug op mijn familiegeschiedenis en lees op een pagina uit een (kwijt geraakt) boek over het ondergronds verzet in Groningen dat veldwachter Kunst op een stormachtige avond bij zijn oude kolomkachel zit.Schel klinkt plotseling de bel.in die tijd schrok men daar van: razzia’s door de Duitsers maakten dat men zijn vrijheid nooit zeker was.Hij deed de deur open en 3 mannen meldden hem dat het een overval was “in naam der Koningin” en dat hij het gemeentehuis en de kluis moest openen.Het bevolkingsregister werd in een zak gestopt om te voorkomen dat jongemannen naar Duitsland zouden worden gezonden.De kaarten werden bij de boerderij van de familie Bos in de grond begraven en na de oorlog beschadigd terug gebracht.
Ik heb daar een boek [ii] aan over gehouden dat aangeeft hoe het met de Persoonsbewijzen in 1941 en later gesteld was. Bijvoorbeeld: Wie is eigenaar van het persoonsbewijs? Het Rijk!
Het blijkt dat de persoonsbewijzen zijn ontstaan doordat eerst de distributiestamkaarten geldend werden gemaakt als identiteitsbewijs. De verplichting die altijd bij zich te dragen “als onafscheidelijke getuige van haar meester(es)”, “Zelfs de plattelandsportefeuille (blikken sigarendoos) blijkt geen afdoende bescherming tegen de opdringerige toenadering van mest en slijk”. Het digitale kluisje heeft dus een blikken voorloper!
“Naast de persoonskaart als papieren vertegenwoordigster van den natuurlijken persoon ter gemeente secretarie, zullen wij binnen afzienbare tijd hier te lande dus beschikken over een persoonsbewijs, als onafscheidelijke papieren getuige van den mensch bij zijn dagelijkse omzwervingen.”(blz 9)
Er wordt verder ingegaan op de relatie tussen die 2 documenten , maar het gaat mij er hier vooral om dat die scheiding er al vroeg in zat.
Ook is het interessant nog even terug te komen op de genoemde voorloper van het identiteitsbewijs, de distributiestamkaart: een uitmuntend voorbeeld van een CustomerRelationManagement-systeem. De “customer” lijkt centraal te staan , maar het is de aanbieder die de dienst(verlening) uitmaakt en waar jij met je bonnetjes te biecht moet. En ook hier weer die tweedeling: een stamkaart en de bonnetjes.
Die twee-deling komt terug als we het digitale kluisje los zien van de anonieme dossiers in de grote (overheids-) bestanden. Pas als de verbinding wordt gelegd tussen het kluisje en een bijbehorend dossier ontstaat er betekenisvolle informatie; en waarom zouden de bestandsbeheerders over onze persoonsgegevens moeten beschikken?
Een voordeel van deze benadering -en van het data-zelfbeschikkingsrecht- is ook dat als we de angst vasn burgers serieus willen nemen ook het “deleten” van persoonsgegevens mogelijk moet zijn. dat zou bovendien een uitkomst zijn voor onze mede-burgers die het slachtoffer worden van identiteitsfraude.
[ii] Persoonsbewijzen, Handleiding voor de uitvoering van het besluit Persoonsbewijzen door J.L.Lentz, Hoofd der Rijksinspectie van de Bevolkingsregisters.VUGA, 1941.
